تقسیمات اکولوژِی
تقسیمات اکولوژی:
اکولوژی را بر مبنای شرایط
مطالعه به دو بخش می‌توان تقسیم کرد.
اتواکولوژی (Autoecology)
از دید مکتب فرانسوی اگر
یک موجود زنده به تنهایی در ارتباط با محیط مطالعه شود و هیچگونه رابطه‌ای با
موجودات زنده دیگر در محیط نداشته باشد این نوع مطالعه اتواکولوژی است. مثلا
گیاهان در مناطق نزدیک قطب یا در بیابانها در فواصل بسیار دور از همدیگر رشد و
زندگی می‌کنند و عملا هیچگونه ارتباط زیستی اعم از حمایت یا رقابت با همدیگر
ندارند، مطالعه در چنین محیطهایی داخل بحث اتواکولوژی قرار دارد. در مکتب آمریکایی
اگر موجود زنده‌ای به حالت منفرد و یا عده‌ای از افراد متعلق به یک گونه واحد در
رابطه با محیط بررسی شوند این مطالعه اتواکولوژی است.
سین اکولوژی (Synecology)
وقتی موجود زنده در کنار
موجودات زنده دیگر اعم از اینکه به گونه واحد یا گونه‌های متعددی متعلق باشند،
زندگی کند، مطالعه اکولوژی چنین موجودی در محدوده بحثهای سین اکولوژی می‌باشد. یا
به عبارت دیگر اگر موجود یا موجودات زنده در جمع سایر موجودات زنده مورد بررسی
قرار گیرد. مطالعه از نوع سین اکولوژی است. مثلا مطالعه یک درخت بلوط یا درختان
بلوط در یک جنگل و در جمع سایر گیاهان و جانوران.
مباحث مورد بحث در اکولوژی
عمومی:
اکوسیستم:
کلیه موجودات زنده یک
ناحیه مفروض را که با محیط فیزیکی خود در کنش متقابل هستند. بطوریکه جریان انرژی
در آن موجب پیدایش ساختمان مشخص تغذیه‌ای ، تنوع زیستی و گردش مواد گردد و چرخه
دقیقا یا تقریبا بسته برای انتقال مواد بین محیط و موجودات زنده برقرار گردد که
تثبیت و انتقال انرژی خورشید را ممکن سازد، اکوسیستم نامیده می‌شود. مباحثی که در
داخل اکوسیستم بحث می‌شود شامل این موارد است. اجزای اکوسیستم ، فاکتورهای محیطی و
شیمیایی در اکوسیستم ، تولید و تجزیه در اکوسیستم ، جریان ماده و انرژی در داخل
اکوسیستم ، تولیدات غذایی در اکوسیستم ، زنجیره‌های غذایی و شبکه غذایی و هرمهای
اکولوژیکی.
اصول کلی در مورد مطالعه
محیط:
یکی از این اصول میدان
اکولوژی یا نیش اکولوژی می‌باشد. منظور از میدان اکولوژی یک موجود زنده مجموعه‌ای
از شرایط محیط است که موجود زنده در طبیعت تحت آنها زندگی می‌کند. در این محدوده
باید دامنه نوسان محیط و اثرات آنرا در روی پدیده‌های حیاتی بررسی و مشخص کنیم. از
اصول دیگر می‌توان به عوامل محدود کننده اشاره کرد. در این مورد دو قانون مینیمم و
تحمل بحث می‌شود.
قانون مینیمم می‌گوید که
عنصر غذایی که کمترین مقدار را در محیط زندگی جاندار حائز است میزان رشد و نمو آن
را تعیین می‌کند. قانون مینیمم در طبیعت حکومت می‌کند. قانون تحمل می‌گوید که وفور
و یا شدت عوامل اکولوژیکی می‌توانند مرزها و امکانات رشد و زندگی جانداران را
محدود و معین سازند. در این مقوله تطابق موجودات زنده با عوامل محدود کننده ،
شرایط مناسب یا Optimal در
ارتباط با عوامل محدود کننده بحث می‌شود.
جمعیت:
مفهوم و معنای کلمه جمعیت
برای اذهان همه مردم آشناست. وقتی می‌گوییم جمعیت ایران ، منظور همه ایرانیانی است
که در یک زمان معین در کشور ایران زندگی کرده یا می‌کنند. از نظر اکولوژی نیز
تعریف جمعیت اساسا بر این مبنا است. جمعیت مجموعه افراد متعلق به یک گونه است که
در یک فضای معین و در یک زمان مشخص زندگی می‌کنند. زندگی موجودات در حالت انفرادی
و اجتماعی عمیقا باهم تفاوت است. بررسی جوامع زنده بخش مهمی از دانش اکولوژی را
تحت عنوان سین اکولوژی تشکیل می‌دهد.
آلودگیهای محیط زیست:
ورود هر نوع ماده خارجی به
آب ، هوا و خاک به میزانی که کیفیت فیزیکی ، شیمیایی یا بیولوژیکی اجزای محیط را
تغییر داده و به حال موجودات زنده مضر باشد، آلودگی نام دارد. مباحثی مرتبط که در
اکولوژی مطرح می‌شود شامل مواد آلاینده طبیعی ، مواد آلاینده مصنوعی ، تقسیم بندی
آلودگیها ، اثرات مواد آلاینده و آلودگی توسط مواد رادیواکتیو می‌باشد.
زیستگاهها:
زیستگاهها به مکانهایی
اطلاق می‌شود که موجود زنده گیاهی و جانوری در آنجا زندگی می‌کنند. فاکتورهای
زیادی تعیین کننده نوع زیستگاه موجودات زنده است. زیستگاهها ۴ نوع هستند: زیستگاههای خشکی ، زیستگاههای آبی ،
زیستگاههای هوایی و زیستگاههای زیرزمینی. که مطالعه این محیطها و موجودات در آنها
در محدوده علم اکولوژی قرار دارد.
ارتباط اکولوژی با سایر
علوم:
اکولوژی با رشته‌های
فیزیولوژی گیاهی ، گیاه شناسی ، جانور شناسی ، ژنتیک و میکروبیولوژی در ارتباط است.
هر موجود زنده‌ای برای
برخی از فرآورده‌ها و فرایندهای زیستی اساسی بطور انکارناپذیری به محیط زیست خود و
بویژه به موجودات زنده دیگر وابسته است. لازمه بقا ، همبستگی گروهی است و بررسی
چگونگی این همبستگیها مورد توجه دانش اکولوژی است. دانش اکولوژی مجموعه شناختهایی
است که انسان درباره اثرات محیط بر روی موجودات زنده ، اثرات موجود زنده بر روی
محیط و ارتباطات متقابل بین موجودات زنده دارد.
وقتی موجود زنده‌ای از
لحاظ بوم شناسی مورد مطالعه قرار می‌گیرد، هدف این است که معلوم شود، چرا موجود
مورد نظر در محیطهای خاص و تحت شرایط معینی زندگی می‌کند؟ شرایط محیطی چه اثراتی
بر موجود زنده دارند؟ و موجود زنده به نوبه خود چه تحولاتی در محیط پدید می‌آورد؟
طبیعی است که خود انسان به عنوان یک موجود زنده ، متاثر از عوامل محیط و موثر بر
روی عوامل طبیعت در چارچوپ مطالعات اکولوژی از توجه و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
تعریف جامعه گیاهی:
کوچکترین واحد اجتماعات
گیاهی را جامعه گیاهی می‌نامند. یک جامعه گیاهی مانند سایر جامعه‌ها از افراد
متعددی تشکیل یافته است که در بعضی صفات با یکدیگر شباهت دارند و همین اشتراک
منافع و وجود صفات مشترک سبب شده است که در شرایط واحد برویند و به طریق همزیستی
معنوی با یکدیگر زندگانی کنند. بنابراین دو اجتماع گیاهی که از لحاظ سیمای ظاهری و
ترکیب و صفات بوم شناختی (فراوانی ، بارز بودن یا غلبه ، تراکم ، اهلیت ، توانایی
زیستی ، طبقه بندی ، وابستگی و …) با یکدیگر مشابه باشند، جامعه گیاهی واحدی را
تشکیل می‌دهند
